Ziekenhuizen en sociale economie geven jaarlijks 24 ton sterilisatiedoeken een nieuw leven

Gebruikte sterilisatiedoeken krijgen in Oost-Brabant een tweede leven. Ziekenhuizen en sociale ondernemingen slaan er de handen in elkaar om deze kunststof selectief in te zamelen en te verwerken. Ze bouwen daarbij voort op de jarenlange samenwerking tussen UZ Leuven en Oostrem vzw in Herent. Ook Regionaal Ziekenhuis Tienen, Algemeen Ziekenhuis Diest en Heilig Hart Leuven werken al geruime tijd mee aan deze circulaire aanpak. Met steun van de provincie Vlaams-Brabant zijn lokale samenwerkingen tussen ziekenhuizen en arbeidszorginitiatieven versterkt. Door de verwerking dicht bij de ziekenhuizen te organiseren, wordt recyclage economisch interessanter. Vanaf 2027 kan de regionale capaciteit oplopen tot ongeveer 24 ton per jaar.

Van ziekenhuisafval tot nieuwe grondstof

Blauwe sterilisatiedoeken bestaan uit polypropeen, een hoogwaardige kunststof die opnieuw als grondstof kan worden gebruikt; voor het dashboard van een auto bijvoorbeeld. Om recyclage mogelijk te maken, moeten eerst kleefbanden, etiketten en andere storende materialen worden verwijderd. Daarna worden de doeken gecontroleerd, geplooid, gehomogeniseerd en samengeperst tot transportklare balen.

Het project bouwt voort op de jarenlange samenwerking tussen UZ Leuven en Oostrem vzw in Herent. Ook Regionaal Ziekenhuis Tienen, AZ Diest en Heilig Hart Leuven werken inmiddels al meer dan een jaar aan de selectieve inzameling van sterilisatiedoeken. Arbeidszorginitiatieven, waaronder Hestia Alexianen Zorggroep in Tienen, nemen de verwerking van de ingezamelde materialen op zich.

De aangesloten ziekenhuizen hanteren dezelfde kwaliteitsregels. Alleen droge en propere sterilisatiedoeken komen in de recyclageketen terecht. Doeken die met patiënten in contact kwamen en zakken met verkeerd materiaal worden vooraf uit de stroom verwijderd.

​Lokale samenwerking maakt recyclage efficiënter en betaalbaarder

De bijzondere kracht van het project ligt in de manier waarop ziekenhuizen en sociale ondernemingen lokaal samenwerken. In plaats van alle sterilisatiedoeken naar één centrale verwerkingslocatie te vervoeren, worden lokale samenwerkingsverbanden uitgebouwd waarbij de materialen zoveel mogelijk dicht bij de bron worden voorbereid voor recyclage.

Zo ontstaan kleinschalige circulaire ecosystemen waarin ziekenhuizen instaan voor de selectieve inzameling en arbeidszorginitiatieven de kwaliteitscontrole en verwerking verzorgen. Deze aanpak maakt het mogelijk om ook kleinere materiaalstromen op een economisch haalbare manier te recycleren.

“Zolang het goedkoper blijft om kunststofafval te verbranden dan om het te recycleren, is het niet evident om circulaire oplossingen van de grond te krijgen. Daarom is het zo belangrijk om de volledige keten slim en efficiënt te organiseren. Door ziekenhuizen en sociale ondernemingen lokaal met elkaar te verbinden, beperken we de transportkosten en maken we recyclage betaalbaarder. Zo bouwen we stap voor stap aan een circulair model dat ook economisch duurzaam is”, zegt Ann Van Den Bosch, bestuurder van EnAdviS en coördinator van dit recyclageproject.
​​
​Circulaire economie biedt zinvolle activiteiten binnen de arbeidszorg

Naast de ecologische en economische voordelen heeft het project een belangrijke sociale meerwaarde. Verschillende arbeidszorginitiatieven nemen een actieve rol op in de verwerking van de sterilisatiedoeken.

Bij Hestia Alexianen Zorggroep in Tienen zijn dagelijks ongeveer 40 personen met een afstand tot de arbeidsmarkt betrokken bij de kwaliteitscontrole, het verwijderen van stickers, het plooien, homogeniseren en persen van de doeken. De opdrachten zijn afgestemd op hun mogelijkheden en worden zonder prestatiedruk uitgevoerd.

Het project toont hoe arbeidszorg een waardevolle schakel kan vormen in een circulaire waardeketen. De deelnemers leveren een concrete bijdrage aan het hergebruik van grondstoffen en krijgen tegelijk zinvolle, kwaliteitsgerichte activiteiten aangeboden.

“Onze arbeidszorgmedewerkers willen heel graag werken, maar vinden niet altijd een plek op de reguliere arbeidsmarkt. Dankzij dit project kunnen ze toch hun talenten inzetten en een waardevolle bijdrage leveren. Ze doen werk dat ertoe doet en dragen tegelijkertijd bij aan een beter milieu. Dat maakt dit project voor ons zo bijzonder”, zegt Els Van De Sompel, diensthoofd Team Activering van Hestia Alexianen Zorggroep in Tienen.
​​
​Verwerkingscapaciteit groeit naar 24 ton per jaar

Door de gefaseerde uitbouw van het project werd in 2025 ongeveer 6 ton sterilisatiedoeken ingezameld en verwerkt. Sinds 2026 bedraagt het volume gemiddeld ongeveer 1 ton per maand. Met de verdere uitbreiding van de inzameling bij Heilig Hart Leuven moet de doelstelling van 15 ton per jaar binnen dit samenwerkingsverband volledig worden bereikt. Samen met de bestaande werking van UZ Leuven kan de regionale capaciteit vanaf 2027 oplopen tot ongeveer 24 ton per jaar.
​​
​Op weg naar een ruimer circulair ecosysteem in de zorg

De opgebouwde kennis en samenwerking vormen de basis voor een volgende groeifase. Daarbij wordt onderzocht hoe het model kan worden uitgebreid naar andere kunststofstromen en bijkomende ziekenhuizen en zorginstellingen.

Ook voor maatwerkbedrijven liggen er op termijn kansen. Met hun professionele organisatie, logistieke capaciteit en technische expertise kunnen zij een belangrijke rol spelen bij de verdere opschaling van de inzameling, sortering en verwerking van materialen.

Zo kan het huidige netwerk van lokale samenwerkingsverbanden geleidelijk uitgroeien tot een ruimer circulair ecosysteem voor de zorgsector, met mogelijkheden voor bijkomende zorginstellingen in Halle-Vilvoorde en Brussel. De ambitie is om de ecologische en sociale meerwaarde te koppelen aan een steeds efficiënter en economisch duurzamer verwerkingsmodel.

Provincie versterkt sociaal ondernemerschap en circulaire innovatie

De provincie Vlaams-Brabant zet in op sociaal ondernemerschap als hefboom voor een inclusieve en sterke lokale economie. Ze ondersteunt initiatieven die economische activiteit combineren met maatschappelijke meerwaarde en innovatieve oplossingen ontwikkelen voor lokale uitdagingen.

Het project rond sterilisatiedoeken illustreert hoe samenwerking tussen reguliere en sociale economie nieuwe mogelijkheden creëert. Door de krachten van ziekenhuizen, arbeidszorginitiatieven en op termijn ook maatwerkbedrijven te bundelen, ontstaan nieuwe economische activiteiten die zowel circulair als sociaal zijn.

“Grondstoffen worden steeds schaarser en de nood aan alternatieven voor nieuwe, primaire grondstoffen groeit. We kunnen het ons niet langer veroorloven om waardevolle materialen na één gebruik te verbranden. Dit project toont hoe we die materialen opnieuw in de economie kunnen brengen, dankzij slimme lokale samenwerkingen. Wat het extra bijzonder maakt, is dat de sociale economie hierin een belangrijke rol speelt. Zo creëren we niet alleen ecologische en economische meerwaarde, maar ook kansen voor mensen die moeilijker aansluiting vinden op de arbeidsmarkt. Als provincie investeerden we dan ook graag 36.000 euro in dit initiatief via ons subsidiereglement sociaal ondernemerschap”, zegt Gunther Coppens, gedeputeerde voor economie.

Meer info: www.vlaamsbrabant.be/sociaalondernemerschap