Van steenpuin tot baksteen

​Jaarlijks ontstaat zo’n 36 miljoen ton bouw- en sloopafval in Vlaanderen. 40% daarvan is steenpuin, dat vandaag vooral laagwaardig wordt hergebruikt. De klassieke productie van bakstenen verbruikt veel natuurlijke grondstoffen verbruikt en is bijzonder energie-intensief. Omdat de provincie Vlaams-Brabant sterk inzet op innovatie en circulariteit, ondersteunt ze het DWELL-project met een subsidie. Via dit project tonen onderzoekers en bedrijven van een consortium, bestaande uit KU Leuven, ABR De Meuter en Facadeclick, dat het anders kan. Ze ontwikkelden een volwaardige, circulaire gevelsteen, grotendeels gemaakt uit steenpuin en geproduceerd met een veel lagere energie-impact.

​Minder grondstoffen, minder energie

Traditionele bakstenen worden gemaakt uit natuurlijke klei en gebakken bij temperaturen rond 1.000°C. Dat vraagt veel energie en natuurlijke grondstoffen. De nieuwe circulaire baksteen uit het DWELL-project bestaat voor meer dan 60% uit gerecycleerd steenpuin en hardt uit bij een temperatuur van maximaal 200°C. Ondanks dit lage-energietraject voldoet de steen aan alle strenge Belgische normen op vlak van sterkte en duurzaamheid.

​Klassiek uitzicht, innovatieve technologie

De ontwikkelde gevelsteen is een handvormsteen met een klassiek uitzicht, afgestemd op de Belgische bouwtraditie. Het kleurenpalet wordt de komende periode verder uitgebreid.
​​
​Uniek is ook het klik- en vergrendelsysteem van Facadeclick. Daardoor kunnen gevels worden opgebouwd zonder mortel of lijm, eenvoudig gedemonteerd worden en zijn de stenen oneindig herbruikbaar. Metselen wordt zo sneller, flexibeler en volledig circulair.

​Samenwerking tussen onderzoek en praktijk loont

Deze innovatie was mogelijk dankzij een stevige samenwerking tussen onderzoek en praktijk. ​
​Zo leverde het bedrijf ABR De Meuter de gerecycleerde steenpuinfracties. Het bedrijf verwerkt bouw- en sloopafval in zijn recyclagecentrum in Grimbergen en sorteercentrum in Neder-over-Heembeek.
​​
​De onderzoeksgroep SREMat (Materiaalkunde) van KU Leuven ontwikkelde het materiaal en productieproces en testte de bakstenen op labo- en pilootschaal.
​“Bij KU Leuven ontwikkelen we milieuvriendelijke bouwproducten waarbij afvalstromen maximaal worden ingezet. Het DWELL-project is hier een mooi voorbeeld waarbij een cementvrije baksteen is ontwikkeld bestaande uit voornamelijk steenpuin. Het uithardingsproces verschilt ook wezenlijk van de klassieke keramische bakstenen door elektrische stoomovens te gebruiken i.p.v. gasgestookte ovens. Naast het mengsel en de procesontwikkeling namen we ook steeds de kost en duurzaamheid mee in rekening. Hieruit blijkt dat deze circulaire baksteen prijscompetitief is en een duurzaam alternatief kan bieden aan de huidige bakstenen”, zegt Glenn Beersaerts van KU Leuven.

​Facadeclick ontwierp het kliksysteem en bepaalde de vereisten voor textuur, vorm en duurzaamheid vanuit hun ervaring in de baksteenindustrie.

​Provincie steunt kennisregio Vlaams-Brabant

De provincie Vlaams-Brabant zet in op innovatie via Smart Hub Vlaams-Brabant. Met haar innovatiesubsidie ondersteunt ze samenwerkingen om te komen tot vrijwel marktklare innovatieve oplossingen. In 2024 investeerde de provincie 117.142 euro in het Dwell-project. ​
​​
​“Innoveren is van cruciaal belang. Onze wereld verandert in een razendsnel tempo en we worden geconfronteerd met tal van uitdagingen. Door te innoveren zorgen we ervoor dat onze economie veerkrachtig blijft. Innovatie is echter geen soloproject. Door subsidies uitsluitend toe te kennen aan projecten waarin kennisinstellingen, bedrijven, overheden en andere organisaties samenwerken, bevorderen we de opbouw van krachtige innovatieve ecosystemen. Zo versterken we de kennisregio Vlaams-Brabant. Het Dwell-project is hier een mooi voorbeeld van,” zegt Gunther Coppens, gedeputeerde voor economie.

​Stap richting circulaire bouwsector

Het project bewijst dat hoogwaardige gevelstenen uit afvalstromen technisch én esthetisch haalbaar zijn. De volgende stap is verdere productontwikkeling en opschaling door producenten zodat de bakstenen effectief op de markt kunnen komen.

Zo draagt het DWELL-project bij aan een minder energie-intensieve bouwsector, met een lagere milieu-impact én een antwoord op maatschappelijke uitdagingen rond grondstoffenschaarste en afval.