Nieuwe poelen in Boortmeerbeek versterken leefgebied van kamsalamander

Op 15 juni stelden Natuurpunt Boortmeerbeek, de gemeente Boortmeerbeek, de provincie Vlaams-Brabant en de projectpartners de resultaten voor van een omvangrijk natuurherstelproject in het Boortmeerbeeks Broek. Dankzij de aanleg en herinrichting van verschillende poelen wordt het leefgebied van de kamsalamander, één van de officiële koesterburen van Boortmeerbeek, aanzienlijk versterkt.
​

Het project kwam tot stand dankzij de inzet van vrijwilligers van Natuurpunt Boortmeerbeek en de financiële steun van de provincie Vlaams-Brabant, Coca-Cola en de Nationale Loterij.

"Dit project toont wat mogelijk is wanneer partners samen aan hetzelfde doel werken. Natuurpunt Boortmeerbeek, de gemeente, het Agentschap voor Natuur en Bos, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Coca-Cola, de Nationale Loterij en vele vrijwilligers hebben hier samen een sterk resultaat neergezet. We kenden voor dit duurzame biodiversiteitsproject ‘Duurzame populatie kamsalamander in veranderend klimaat' een subsidie van 27.483,44 euro toe. We ondersteunen dit project graag omdat dergelijke initiatieven een directe impact hebben op onze biodiversiteit. Wat hier gerealiseerd werd, is een investering in natuur die nog jarenlang zichtbaar zal blijven", zegt Bart Nevens, gedeputeerde voor leefmilieu.
​

Een koesterbuur met bijzondere betekenis

De kamsalamander is één van de meest opvallende amfibieën van Vlaanderen en behoort tot de ‘Provinciale Prioritaire Soorten van Vlaams-Brabant’. Binnen de provinciale campagne "Koesterburen" werd de soort geselecteerd als één van de karakteristieke dieren waarvoor Boortmeerbeek een bijzondere verantwoordelijkheid draagt.

Koesterburen zijn dier- en plantensoorten die typisch zijn voor een bepaalde streek en waarvan de bescherming extra aandacht verdient. Ze vormen een belangrijk onderdeel van het natuurlijke erfgoed van Vlaams-Brabant en zijn een graadmeter voor de kwaliteit van onze leefomgeving.

Voor Boortmeerbeek behoort de kamsalamander samen met onder meer de boerenzwaluw, huiszwaluw, ijsvogel, grote pimpernel en sleedoornpage tot de soorten die het lokale landschap mee vormgeven.

"De kamsalamander is niet toevallig één van onze koesterburen. Het is een soort waarvoor Boortmeerbeek een bijzondere verantwoordelijkheid draagt. Door te investeren in zijn leefgebied versterken we tegelijk de natuurkwaliteit in onze gemeente. Dat maakt dit project zo waardevol", zegt Bert Meulemans, schepen van Leefmilieu van Boortmeerbeek.

​Een verhaal van lange adem

De inspanningen voor de kamsalamander in Boortmeerbeek gaan al meer dan twintig jaar terug.

De poel in Ronsdonk werd oorspronkelijk aangelegd als opvanglocatie voor een populatie kamsalamanders die moest verdwijnen door de ontwikkeling van het project De Mouterij. Tegelijk voorzag deze poel in de modder die zwaluwen nodig hebben voor de bouw van hun nesten op het dorpsplein.

Een tweede belangrijke stap volgde toen tijdens de uitvoering van het Sigmaplan in het Zennegat bij Mechelen een populatie kamsalamanders werd ontdekt in een oude Dijlemeander. Om deze streng beschermde soort veilig te stellen, werd een grootschalig reddingsprogramma opgezet door het Agentschap voor Natuur en Bos, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en Natuurpunt.

De dieren werden tijdelijk ondergebracht bij het INBO in Linkebeek, waar een gespecialiseerd kweekprogramma werd opgestart. Tegelijk gingen vrijwilligers van Natuurpunt Boortmeerbeek aan de slag om geschikte leefgebieden te creëren in het Boortmeerbeeks Broek. Uitbouw van een netwerk van poelen.

​Uitbouw van een netwerk van poelen

Een kamsalamander heeft meer nodig dan één geïsoleerde poel. De soort leeft in een netwerk van verschillende waterpartijen die voldoende dicht bij elkaar liggen en verbonden zijn door geschikt landhabitat.

Om die reden werd in het Boortmeerbeeks Broek de voorbije jaren fors geïnvesteerd in de aanleg van nieuwe voortplantingsplaatsen. Vrijwilligers en partners realiseerden vier nieuwe poelen en deelden een oude meander op in verschillende compartimenten. Hierdoor ontstond een gevarieerd geheel van waterrijke leefgebieden waar kamsalamanders zich kunnen voortplanten, schuilen en uitzwermen.

De resultaten bleven niet uit. In 2016 werden de eerste 35 jonge kamsalamanders uitgezet. Twee jaar later konden al 1.229 larven worden uitgezet. In 2019 steeg dit aantal verder tot 1.789 larven.

"Wat we vandaag kunnen tonen, is het resultaat van vele jaren inzet van onze vrijwilligers. Stap voor stap hebben we hier een netwerk van poelen uitgebouwd waar de kamsalamander opnieuw kansen krijgt. Het is bijzonder om te zien dat die inspanningen vandaag zichtbaar resultaat opleveren, niet alleen voor de kamsalamander maar voor de natuur in het hele Boortmeerbeeks Broek", zegt Frans Dhaenens, voorzitter van Natuurpunt Boortmeerbeek.

Vandaag wordt de populatie nauwgezet opgevolgd door vrijwilligers van Natuurpunt Boortmeerbeek. Dankzij het unieke patroon van zwarte vlekken op de gele buikzijde kan elk individu afzonderlijk worden herkend. Die opvolging levert waardevolle informatie op over de verspreiding, overleving en ontwikkeling van de populatie.
​

Meer dan alleen de kamsalamander

“De nieuwe poelen zijn niet alleen van belang voor de kamsalamander. Ook andere soorten profiteren van deze investering in natte natuur”, zegt Miguel Ledesma van Nationale Loterij.

In het gebied komt eveneens de beschermde vinpootsalamander voor. Daarnaast vormen de poelen een belangrijke leefomgeving voor tal van waterinsecten, libellen, waterkevers en andere ongewervelden.

“Salamanders spelen bovendien een belangrijke rol in het voedselweb. Ze voeden zich met kleine ongewervelde dieren en vormen zelf een voedselbron voor soorten zoals ijsvogels, blauwe reigers, ooievaars, vissen en libellenlarven”, egt Laura Brems van Coca-Cola.

Hun aanwezigheid zegt ook veel over de kwaliteit van het leefgebied. Salamanders zijn gevoelig voor vervuiling en vermesting. Gezonde salamanderpopulaties wijzen daarom op een goede waterkwaliteit en een goed functionerend ecosysteem. ​
​

Investeren in biodiversiteit en klimaatbestendige natuur

Het project past binnen de ambitie van de provincie Vlaams-Brabant om via duurzame biodiversiteitsprojecten te investeren in meer en betere natuur. Door poelen, natte graslanden en andere waardevolle habitats te herstellen, worden niet alleen bedreigde soorten geholpen, maar ontstaat ook een landschap dat beter bestand is tegen droogte, wateroverlast en de gevolgen van de klimaatverandering.

De gerealiseerde werken versterken bovendien het groen-blauwe netwerk in de Dijlevallei en dragen bij aan de duurzame bescherming van één van de meest bijzondere amfibieën van Vlaanderen.

​